114. Jezus op de koude steen
Je ziet hier Jezus wachten op zijn executie. Het is een schilderij uit het project City Jesus, waar Marian en ik samen aan werken: veertien schilderijen van de kruisweg. Jezus wacht op dit schilderij na zijn geseling en bespotting op zijn executie. Hij heeft een doornenkroon op zijn hoofd gedrukt gekregen. Zijn lichaam is gehavend, zijn blik naar binnen gekeerd.
Jezus in de Bijbel
Moe, doodmoe is Jezus van alles wat Hij heeft doorstaan. Het ongeloof van mensen, hun oordeelzucht en woede, het verraad van zijn vrienden. Maar de grootste beproeving moet nog komen: Hij zal afgesneden worden van zijn hemelse Vader. In het evangelie van Lucas kun je lezen dat Hij doodsangsten uitstaat. Toch is Hij vastbesloten om vol te houden. ‘Zijn liefde voor de mensen die Hij liefhad zou tot het uiterste gaan,’ schrijft Johannes.
Jezus in de stad
We hebben Jezus uitgebeeld in Rotterdam op de trap die de Maaskade met de Van der Takstraat verbindt. Tot 1981 lag hier de oude Willemsbrug die Rotterdam-Noord met het Noordereiland en Rotterdam-Zuid verbond. Op 14 mei 1940 stak om 12.20 uur een Nederlandse militair met een witte vlag de brug over. De legers van Hitler waren opgerukt tot aan de Oude Maas. De sergeant-majoor moest aan de Duitse troepen die zich op het eiland hadden verschanst laten weten dat Nederland zich overgaf. Tevergeefs: de Duitse Heinkel gevechtsvliegtuigen waren al onderweg om de stad te bombarderen. Om 13.23 uur wierp de Luftwaffe 97.000 kilo aan bommen op de stad. Er vielen 1.154 doden. Meer dan 24.000 huizen werden verwoest. Ongeveer 80.000 mensen raakten dakloos. De cirkel van de brandgrens besloeg twaalf kilometer. Een rampzalige gebeurtenis, diee elk jaar op 14 mei in Rotterdam wordt herdacht.
Op deze geladen plek hebben we Jezus gesitueerd.
Onze interpretatie
Na het tekenen van het stripboek Jezus Messias, dat inmiddels in 282 taaledities werd gedrukt, en het schrijven van zo’n 40 boeken en boekjes die allemaal gerelateerd zijn aan Jezus, wilden we graag nog eens de diepte in met Jezus in beeld. Daarom namen we drie jaar om het schilderen in de olieverftechnieken van de oude meesters onder de knie te krijgen. Intussen ontwikkelden we ideeën voor City Jesus, een meerjaren-project waarin we de kerkelijke traditie van de veertien kruiswegstaties verplaatsen naar het hier en nu.
Dit schilderij toont Jezus’ grondhouding, die in het Hebreeuws wordt uitgedrukt met hineni: ‘Hier ben ik.’* Jezus is beschikbaar. ‘Zie, hier ben ik om uw wil te doen o God, in de boekrol staat van Mij geschreven’, vertelt de profetie die door de apostelen op Jezus wordt toegepast. Wat er ook met Hem gebeurt, Hij richt zich enkel en alleen op de stem van zijn Vader. Hij heeft zich zijn leven lang met Hem verbonden gevoeld en zal zich ook nu blijven overgeven aan zijn wil. De Vader wil veel kinderen en Hij zal Hem die geven. Met de vreugde voor ogen die voorbij deze verschrikkelijke uren ligt zit Hij daar op die koude stenen trap.
Het proces
De voorstelling Christus op de koude steen stamt uit de Nederlandse Middeleeuwen.** Ik heb er lang op zitten broeden hoe we dit thema in onze tijd en omgeving konden plaatsen. De inspiratie vonden we dicht bij huis. Telkens als ik een rondje Noordereiland liep (onze woonplek) bleef ik staan bij de trap om het voor me te zien. Toen ben ik gaan schetsen, eerst op papier, daarna op doek.
Marian dacht mee en leefde zich in. Zij nam het doek van mij over en ging schilderen. Bracht verf aan, laag over laag. Subtiele kleurnuances, om de sfeer te versterken. Prikkelende details. Houding van Jezus. Glans op zijn huid. Zijn verstilde gezichtsuitdrukking. Een eigentijdse situatie, geschilderd in de techniek van de oude meesters, om de tijdloze zeggingskracht te vergroten. Zodat wie er straks voor staat een blijvende indruk meekrijgt van deze weerloze Jezus.
Meditatie
Je ziet Jezus op een cruciaal moment. Hij zal al het kwaad op zich nemen en de machten die dood en verderf zaaien verbreken en overwinnen. Zijn deemoed wordt zijn glorie.
Wat betekent dat voor ons? Oorlog, verwoesting en uitdrijving zijn nog steeds aan de orde van de dag. Sommigen zeggen erger dan ooit. Hoe staan we daarin? Weten we de tijdgeest te weerstaan en onze rust te bewaren? Waar halen we onze vrede vandaan?
Jezus op de koude steen is een toonbeeld van sela, het wonderlijke woord dat op meer dan 70 plaatsen in de Psalmen opduikt. Het onderbreekt daar de liederen. ‘Pauze’ betekent het. Je zou ook kunnen zeggen: ‘op adem komen in Gods aanwezigheid’. Zoals in Psalm 61: ‘Laat mij schuilen in uw tent, veilig onder uw vleugels. Sela.’
Hier zien we Jezus het sela beoefenen. Telkens weer heeft Hij er in de hectiek van zijn leven de tijd voor genomen. Ook nu, juist nu, is Hij afgestemd op zijn Vader. Zo bewaakt Hij zijn hart. Middenin een gruwelijk lijden geeft Hij zich over aan een innerlijke rust.
Kijk nog eens naar deze afbeelding. In de overgave aan onze hemelse Vader beleven we ons eigen sela.
*Abraham zei hineni toen God hem riep, net als Mozes, Samuël en Jesaja (Genesis 22:1; Exodus 3:4; 1 Samuël 3:10; Jesaja 6:8). Leonard Cohen gebruikt de term hineni in zijn song You want it darker.
** Een kalkstenen beeld Christus op de koude steen uit de vijftiende eeuw staat opgesteld in het Catharijne Convent in Utrecht.
Zelf nalezen: Lucas 22:44; Johannes 13:1; Psalm 40:8; Hebreeën 10:7; Jesaja 58:9; Hebreeën 12:2; Jesaja 53:10; Psalm 61:5; Spreuken 4:23.
Willem de Vink
