113. Michael Eaton brengt kerken bij elkaar
Een boek dat veel voor de kerk van Nederland kan betekenen: Vrijgesproken! van de Brits-Afrikaanse theoloog Michael Eaton. Zijn Bijbeluitleg biedt namelijk een alternatief voor tegenstrijdige theologieën die (ondanks toenaderingspogingen) nog steeds in kerken en onder kerkgangers leven.
Dr. Michael Eaton (1942-2017) studeerde theologie in Groot-Brittannië, Zambia en Zuid-Afrika. Zijn kerk stond in de sloppenwijken van Nairobi. Hij was een bescheiden, maar invloedrijke theoloog en een veelgevraagd spreker in kerken, op conferenties en in radioprogramma’s, met name in Afrika en Azië. Hij schreef een commentaar op alle Bijbelboeken, waarvan sommige in het Nederlands werden uitgebracht en die in het Engels zijn verzameld en uitgebracht als tweedelig boekwerk in dundruk, getiteld The Branch.
Geen tegenstellingen meer
Van mijn vriend Jan-Willem de Reus kreeg ik de tip om No Condemnation, het standaardwerk van deze theoloog, te lezen. Het sprak me direct aan, omdat Eaton in zijn boek duidelijk en systematisch het Evangelie van genade uiteenzet. Ik herkende zijn passie om de genade en hoop die God ons in Zijn Woord garandeert door te geven. Maar wat me vooral verraste was zijn visie om met zijn theologie calvinisten (zoals gereformeerden en hervormden) en arminianen (baptisten- en pinkstergelovigen) op een Bijbels fundament bij elkaar te brengen (we komen ze met hun eigen, tegenstrijdige theologieën in van elkaar gescheiden kerken tegen, maar ook verenigd in veel evangelische kerken). Daarvoor komt hij met een nieuwe, degelijke uitleg. Ja, God kiest ons uit, en ja, daar moeten we op ingaan, maar dan staat onze redding ook vast. De waarschuwingen voor de hel die Jezus en de apostelen de gelovigen geven gaan niet over het verliezen van onze redding, maar over het verliezen van onze beloning. De zekerheid van het geloof is onwrikbaar, maar we worden wel aangespoord om in onze bestemming te wandelen en vrucht te dragen.
Deze uiteenzetting zou in het Nederlands uitgebracht moeten worden, dacht ik nog – maar het boek verdween in mijn boekenkast. Totdat Jan-Willem me opbelde met de vraag of hij met de zoon van de schrijver, Calvin Eaton, langs kon komen. Calvins vader was een paar maanden daarvoor in Zuid-Afrika overleden en zijn zoon had het op zich genomen om de theologische erfenis van zijn vader te beheren en onder de aandacht te brengen. Daarom was hij in ons land, op zoek naar mensen die wellicht de visie van zijn vader zouden delen. We hebben de mogelijkheid aangegrepen om het standaardwerk van Michael Eaton te vertalen en in boekvorm uit te brengen.
Een sterke onderbouwing
Toen ik het boek voor het eerst las, was ik zelf voorganger van een plaatselijke kerk. Ik wist dat een consequente, systematische theologische onderbouwing van het Evangelie van genade het geloof van veel serieuze gelovigen zou versterken, zoals het dat met mij had gedaan. Ook in mijn landelijke werk zag ik onder leiders de behoefte aan meer onderbouwing van genade, die de eenheid onderling zou kunnen bevorderen. Maar dat zou dan wel vanuit een degelijke Bijbelse interpretatie moeten gebeuren. En nu was daar deze vriendelijke, degelijke Brit die het grootste deel van zijn leven in Afrika had gewerkt, om daarin te voorzien.
Vrijgesproken! is een boek dat volgens mij juist nu gelezen en bestudeerd moet worden – allereerst door kerkleiders, maar ook door serieuze Bijbellezers. In deze tijd van versnippering en verwarring moeten christenen weten waarin ze geloven (waarin ze gezamenlijk geloven!) zodat ze sterk in hun identiteit zullen staan om met een helder geluid tevoorschijn te komen. Daarom is het noodzakelijk dat Gods genade én onze reactie daarop opnieuw doordacht en uitgelegd wordt.
Middenin de actualiteit
Genade was altijd al een belangrijk thema in de kerk, maar het vraagt in deze tijd om meer serieuze aandacht dan ooit. De titel van het boek, Vrijgesproken! – Genade en verantwoordelijkheid opnieuw doordacht, plaatst ons middenin de actualiteit. In een veeleisende samenleving verlangen mensen hevig naar een leven dat vrij is van angst. Mensen die voortdurend onder druk staan om te voldoen in hun gezin, in de kerk, op hun werk, op social media, snakken naar een boodschap die hen vrijspreekt van oordeel (vandaar de Engelse titel No Condemnation) en die hen bevestigt in hun eigenwaarde. Jezus voorziet met zijn genade in die behoefte. Genade geeft ook antwoord op de vraag hoe we met elkaars verscheidenheid omgaan, wat in onze open samenleving geen sinecure is. Het opent zelfs perspectieven om je vijanden lief te hebben. Er is niets in de wereld dat zoveel ruimte en rijkdom van leven biedt.
Er is in Jezus geen veroordeling, schrijft Paulus als apotheose van zijn Romeinenbrief. De Bijbel is doordrenkt van die boodschap. Kerkleiders, predikers en Bijbelleraren zouden die dan ook grondig onder de knie moeten krijgen, om de rijkdom en kracht ervan helder, duidelijk en zonder tegenstrijdigheden over te kunnen dragen. Want christenen moeten aangemoedigd worden om de genade die God ons aanbiedt zonder enige twijfel of terughoudendheid te aanvaarden, om die vervolgens te kunnen benutten in de omgang met zichzelf en anderen. Deze genade is namelijk niet vrijblijvend, zij leidt wel tot verantwoordelijkheid.
Een evenwichtige visie op genade
Vrijgesproken! plaatst onze gedachten en geloofsverwachtingen in het spoor van de genade dat Jezus met zijn volbrachte werk voor ons heeft aangebracht. Het zet uiteen hoe de wet geen zeggingskracht meer heeft over de gelovige, nu Gods Geest ons denken en handelen bepaalt. Ook wordt duidelijk hoe het mogelijk is dat we kunnen leven zonder angst voor dood en hel. In dit alles doet de onvoorwaardelijke, onverwoestbare liefde van God voor zijn kinderen zich gelden. Het is onze verantwoordelijkheid om die de ruimte geven, in de eerste plaats in onze kijk op onszelf, maar ook in onze omgang met elkaar. Leidend bij deze uitleg van Eaton is de boodschap van Jezus (met name in het evangelie van Mattheüs) en hoe die terug te vinden is in het leven van Abraham en wordt uitgewerkt door de apostelen (met name in de brieven aan de Galaten en de Hebreeën).
De diep doorleefde en verantwoorde uitleg van Dr. Michael Eaton kan eraan bijdragen dat oude verschillen overstegen worden dankzij een scherpere visie op genade, waarmee het Evangelie zijn actualiteit bewijst in een veranderende wereld. De schrijver biedt een gedegen theologie, inhoudelijk relevant voor de kerk (voor allee kerken!) van vandaag. Hij levert vooral ook opmerkelijk materiaal, omdat hij met zijn grondige uiteenzetting van genade de oude theologische tegenstellingen tussen calvinisten en arminianen, dus tussen reformatorische en evangelische christenen, overbrugt met een vernieuwende kijk op genade en verantwoordelijkheid. De erfenis van deze genadevolle Bijbelexegeet zou weleens een sterke bijdrage kunnen leveren aan een hoopvolle toekomst voor de kerk en kunnen helpen bij een krachtige, evenwichtige geestelijke groei van een nieuwe generatie gelovigen.
Willem de Vink
